προφητεύουσιν ανάγκη γίγνεσθαι τον ενθουσιασμόν

Το μαντείο των Δελφών ήταν το πιο γνωστό ίδρυμα αυτού του είδους στην αρχαία Ελλάδα, και θα ήταν χρήσιμο να ασχοληθούμε αρχικά μ’ αυτό σε ότι αφορά την μαντεία και τις Πυθίες του ως μάντεις. Φαινόμενα, όπως η προφητεία, η έκσταση, ο ενθουσιασμός, η κρυπταισθησία, η υπνωτική καταληψία και η γλωσσολαλία (το να μιλάς άγνωστες γλώσσες) μπορούν ίσως να διευκρινιστούν με τον καλύτερο τρόπο από τις γνώσεις μας -όσο κι αν είναι ανεπαρκείς- για τα όσα συνέβαιναν στους Δελφούς, γιατί τουλάχιστον ένα μέρος της συλλογικής εμπειρίας χιλιάδων επισκεπτών έχει καταγραφεί.

Τα μαντεία είναι κατεξοχήν τα μέρη όπου ασκούνταν η προφητεία ως είδος και μορφή μαντείας. Η πρόβλεψη γεγονότων ως αποτέλεσμα οράματος ή ακούσματος της φωνής μιας θεότητας ή εισαγωγής σε μια κατάσταση έμπνευσης είναι καλά τεκμηριωμένη στην αρχαία Εγγύς Ανατολή. Ακόμα έχουμε την εμφάνιση προφητών και σε άλλες θρησκείες όπως τον Ησαΐα και Ιερεμία, για παράδειγμα. Η φύση της προφητείας στην Παλαιά Διαθήκη έχει μελετηθεί και αναφερθεί πολλές φορές.

Στα Ευαγγέλια της Καινής Διαθήκης ο Ιωάννης ο Βαπτιστής και ο Ιησούς ονομάζονταν «προφήτες»^- ο Ιησούς μάλιστα θεωρήθηκε ότι ήταν ένας από τους αρχαίους προφήτες που ήρθε πάλι στη ζωή βλέπε και Κατά Μάρκον 8:28

Και ανεχώρησεν ο Ιησούς με τους μαθητάς του από την περιοχήν εκείνην, και ήλθε εις τα χωριά της Καισαρείας, την οποίαν είχε μεγαλώσει και εξωραΐσει ο Ηρώδης Φιλιππος. Εις τον δρόμον δε ερωτούσε τους μαθητάς του· “τι λέγουν οι άνθρωποι περί εμού· ποίος, νομίζουν ότι είμαι;”

Μαρκ. 8,28 οἱ δὲ ἀπεκρίθησαν Ἰωάννην τὸν βαπτιστήν, καὶ ἄλλοι Ἠλίαν, ἄλλοι δὲ ἕνα τῶν προφητῶν.

Μαρκ. 8,28 Εκείνοι δε απήντησαν,·“άλλοι σε θεωρούν Ιωάννην τον Βαπτιστήν, άλλοι Ηλίαν, και άλλοι ένα από τους προφήτας”.

Μαρκ. 8,29 καὶ αὐτὸς λέγει αὐτοῖς· ὑμεῖς δὲ τίνα με λέγετε εἶναι; ἀποκριθεὶς δὲ ὁ Πέτρος λέγει αὐτῷ· σὺ εἶ ὁ Χριστός.

Μαρκ. 8,29 Και αυτός τους είπε· “σεις δε ποιός λέγετε, ότι είμαι;” 'Αποκριθεις δε ο Πετρος λέγει εις αυτόν· “συ είσαι ο Χριστός, τον οποίον προείπαν οι προφήται”

ὁ δ' ὀμφαλὸς τάφος ἐστὶν Διονύσου

Ο ομφαλός είναι ένα βασικό σημείο ενώσεως, συνέχειας και δημιουργίας της νέας ζωής,  του παιδιού ή του θηλαστικού ζώου - όχι μόνο με την μητέρα του αλλά αποτελεί και τη  συνεχιζόμενη γραμμή - ένωση με όλους τους προγόνους του. Η δημιουργία και η αναγέννηση της ζωή δια μέσω της μητέρας, ως συνέχεια με την μητέρα της μητέρας την γιαγιά και την προμάμμη φτάνοντας ακόμα ακόμα και στην αρχή της γέννησης και της δημιουργίας … του ανθρώπου. Ένας αόρατος ιστός, ένα αόρατο νήμα,  ένας αέναος κύκλος ζωής και γέννησης του ζώντος, και του κάθε θηλαστικού πλάσματος που γεννιέται αφού έχει κυοφορηθεί σε πλακούντα που τρέφετε, αναπνέει και μεγαλώνει μέσω του ομφαλού από τη μητέρα…Ένας ζωτικός κρίκος στην αλυσίδα της ζωής του καθενός μας.

 Orion Gramm., Etymologicum
Alphabetic letter omicron, page 115, line 14

 <Ὀμφαλός>. κυρίως ἐπὶ τοῦ ἡμετέρου σώματος εἴρηται

ὀπνεῖν, ὅ ἐστιν ἀναπνεῖν· παρ' οὗ καὶ ὄμπνη ὁ Δημη-

τριακὸς καρπός. τὸ δὲ βρέφος κατὰ γαστρὸς ὂν

διὰ τοῦ ὀμφαλοῦ ἀναπνεῖ καὶ τρέφεται.

 'Ομοια και ο δημητριακός καρπός ονομάζετε Όμπνη – εκ του Ομπνεύω-μεγαλώνω, πληθύνω, αυξάνω, αυγατίζω, πληθαίνω κλπ.

Όμπνη τα σιτηρά, τα γεννήματα, τα δημητριακά, ο καρπός της γής, το σιτάρι και το κριθάρι

Όμπνια η Δήμητρα…

 <ὄμπνη>· τροφή. εὐδαιμονία r

<ὄμπνια>· τὰ ζωτικά

<ὄμπνια>· καρποφόρος. [τροφή.] ἄφθονος. ἀγαθή. νόστιμος. ἡ

 τὸ ἀναπνεῖν ἡμῖν διδοῦσα (Callim. fr. 1,10 Pf.)

<ὀμπνίῃ δαιτί>· ἀντὶ τοῦ πολλῇ

<ὀμπνίου νέφους>· μεγάλου, πολλοῦ, ηὐξημένου (Soph. fr. 225)

<ὄμπνιος λειμών>· ὁ τῶν πυρίνων καὶ Δημητρίων καρπῶν·

 ἐπεὶ <Ὄμπνια> ἡ Δημήτηρ

Etymologicum Gudianum, Etymologicum Gudianum (ζείδωρος – ὦμαι)
Alphabetic entry omicron, page 429, line 27

<Ὀμπνία>, ἡ Δημήτηρ, παρὰ τὸ ὁμοῦ πνέω.

 Ομπνία η Δήμητρα από το μαζί, αντάμα συγχρόνως πνέω, αναπνέω, ζώ, κλπ

 Photius Lexicogr., Scr. Eccl., Theol., Lexicon (Ε – Ω)
Alphabetic letter omicron, Page 335, line 6

<Ὄμπην>: Ἀθηναῖοι ὅτ' ἂν τὸν νεὼν ἱδρύωνται πυροὺς
 μέλιτι δεύσαντες, ἐμβαλόντες εἰς καδίσκον, εἶθ'
 οὕτως ἐπιθέντες τὸ ἱερεῖον, συντελοῦσι τὰ ἑξῆς·
 χρῶνται δὲ τούτωι καὶ πρὸς ἄλλας ἱδρύσεις καὶ
 θυσίας, προσαγορεύοντες ὄμπην, εὐθένειαν οἰωνιζό-
 μενοι· ὅθεν καὶ ἡ Δημήτηρ Ὄμπνια.

 Eustathius Philol., Scr. Eccl., Commentarii ad Homeri Iliadem
Volume 3, page 719, line 14

                       οὐ γὰρ μόνον ψυχάς, φασί, συνέχει, αἵ εἰσι πνεύματα, ἀλλὰ
καὶ καρποῖς αἴτιός ἐστιν αὐξήσεως, ἀφ' ὧν τὸ ζῆν καὶ τὸ ἀναπνεῖν, οὗ ἐμφαντικὴ
καὶ ἡ ὄμπνια Δημήτηρ.

 Etymologicum Magnum, Etymologicum magnum
Kallierges page 625, line 46

Παρὰ οὖν τὸ ἐμπνεῖν, ὅ ἐστιν ἀναπνεῖν, γίνεται
ὀμπναλός· καὶ κατὰ ἀποβολὴν τοῦ ν, καὶ τροπῇ τοῦ
π εἰς φ, ὀμφαλὸς, δι' οὗ τὸ ἔμβρυον ἀναπνεῖ· τὸ
γὰρ βρέφος, κατὰ γαστρὸς ὂν, περὶ αὐτὴν εἰλεῖται
καὶ ἀναπνεῖ καὶ τρέφεται· ὅθεν καὶ τὴν Δήμητραν,
τροφὸν οὖσαν, ὀμπνίαν ὀνομάζουσι Κυριανοὶ, (ὡς
παρὰ Λυκόφρονι,
 τὴν συντελοῦσαν πρὸς τὸ ζῆν, παρὰ τὸ πνέω· καὶ
<ὄμπνους>, τοὺς Δημητριακοὺς καρπούς.

μέσον τῆς γῆς κεῖται, ἐν ᾗ οἱ Δελφοί

Η σύνδεση της Κρήτης με τους Δελφούς δεν σταματά μόνο στον ναό που έχει κατασκευαστεί από τον Πτερά, και μας δίνει την σύνδεση με τα Άπτερα της Κρήτης, ούτε διαμέσου των πρώτων Κρητών ιερέων και των Μελισσών ιερειών- Πυθίων.

Από τον Παυσανία είδαμε ότι ο δεύτερος ναός των Δελφών έγινε από μέλισσες και κερί μελισσών και πτερά. Αυτόν ο Απόλλωνας, λέγετε ότι, τον έστειλε στους υπερβόρειους… την υπόθεση ότι ο ναός δημιουργήθηκε από την φτέρη που φυτρώνει στα γύρω βουνά ο Παυσανίας δεν την δέχεται καθόλου…

Θ’ αναφερθώ σε μια ακόμα σύνδεση που ναι μεν είναι εμφανέστατη αλλά όχι και τόσο γνωστή …

 Δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι η μαντική υπήρξε προνόμιο των θηλυκών θεοτήτων, έστω κι αν αυτές αντικαταστάθηκαν αργότερα από αρσενικές θεότητες. Η πρώτη κυρία του Μαντείου των Δελφών υπήρξε η Γαία, η κοινή μητέρα των ανθρώπων και της ζωής πάνω στη γη. Ήταν επόμενο λοιπόν το γεγονός ότι το επίκεντρο της λατρείας του μαντείου ήταν  ο ομφαλός που συνδέεται φυσιολογικά με την μητρότητα της Γης.

Εδώ λοιπόν στους Δελφούς βρίσκουμε την λατρεία του ομφαλού εκφρασμένου στην οριστική του μορφή.  Η λατρεία του Ομφαλού εμφανίζεται στην Κρήτη, ενώ οι Κουρήτες παίρνουν τον νεογέννητο Δια, που μόλις γεννήθηκε από την Ρέα, ο ομφαλός του παιδιού ρίχτηκε από την μητέρα του κοντά στον ποταμός Τρίτωνα, και απ΄ αυτόν η τοποθεσία ονομάστηκε Ομφαλός ή κοντά στην Θεναϊδα κοντά την Κνωσσό. Οι Κρήτες θα ονομάσουν την πεδιάδα «Ομφάλιον». Έτσι ο χώρος που σκεπάζει το ιερό λείψανο, θα γίνει ένας χώρος ιερός που θα δοξάζει την μητρότητα της Γής, και θ΄αποκτήσει μια μαγικο-θρησκευτική αξία. Εκεί θ΄ ακτινοβολεί το ευεργέτημα της γονιμότητας. Έτσι εκτός από τους ιερείς που θα πρωτοστατήσουν στην δημιουργία του ιερού και μαντείου των Δελφών μπορούμε να ισχυριστούμε και την είσοδο και την διάδοση της θρησκείας του Ομφαλού καθώς αυτή φαίνεται να είναι αλληλένδετη και αδιαχώριστη με την λατρεία της Μεγάλης Μητέρας Θεάς Γαίας. Αυτή η θρησκεία και η λατρεία φτάνει και στους Δελφούς και εξακολουθεί ν΄ανθίζει ακόμη κι όταν ο Απόλλων αντικαθιστά την πρωταρχική θεότητα του Μαντείου την Γαία. Ταυτόχρονα όμως έχουμε στην Κρήτη και την εμφάνιση της Πανακρίδος Μέλισσας.

Aelius Herodianus et Pseudo-Herodianus Gramm., Rhet., De prosodia catholica

Part+volume 3,1, page 362, line 18

 <Ὀμφάλιον> τόπος Κρήτης πλησίον Θενῶν καὶ Κνωσσοῦ. ἔστι καὶ Θετταλίας.

ἄναξ Διὸς υἱὸς Ἀπόλλων

Στον Ομηρικό ύμνο προς τον Πύθειο Απόλλωνα θα δούμε την σύνδεση με τους Μινωϊτες Κρήτες που θα ιερουργήσουν για πρώτη φορά στον ναό των Δελφών, φερμένοι από τον ίδιο τον Απόλλωνα στον ιερό τόπο. 

Οι Δελφοί φαίνεται να είναι πρώτος σταθμός μετοικεσίας, και η ανεύρεση του Μαντείου από προσωπικότητα κρητικής προέλευσης ερμηνεύεται ως μαρτυρία εποικισμού των Δελφών από Κρήτες

Στον Ομηρικό ύμνο λέγεται ότι μια ομάδα ενθουσιωδών Κρητών επιβιβάστηκε από την Κνωσσό σε ένα πλοίο για να μεταφέρει στους Δελφούς τη λατρεία του Απόλλωνα. Σχετικά ο ύμνος μάς πληροφορεί: Το μαντείο των Δελφών ιδρύθηκε από τον Απόλλωνα, το πρώτο στον κόσμο που φανέρωνε στους ανθρώπους την αλάθευτη βουλή του Δία. Την απόφαση πήρε ο Απόλλων από την πρώτη μέρα που γεννήθηκε. Σαν το έστησε, έσπευσε προς αναζήτηση των ανθρώπων που θα το φρόντιζαν. Τώρα ο θεός έπρεπε να νοιαστεί να βρει τους ιερείς που θα έβαζε να τον υπηρετούν στις θυσίες και να φανερώνουν κάτω από την ιερή δάφνη τα προφητικά του λόγια στους προσκυνητές. Καθώς αγνάντευε από τα ύψη του Παρνασσού και η ματιά του, σαν θεός που ήταν, αγκάλιαζε όλες τις ελληνικές θάλασσες, είδε ένα καράβι που αρμένιζε στο Κρητικό πέλαγος. Ερχόταν από την Κνωσσό, τη μεγάλη πολιτεία του Μίνωα, και ήταν ναυλωμένο από εμπόρους που ταξίδευαν για την Πύλο της Τριφυλίας, να πουλήσουν και να αγοράσουν. Ο Θεός δεν αργεί να πάρει την απόφασή του. Αυτοί οι Κρητικοί θα γίνονταν οι πρώτοι ιερείς των Δελφών. Τρέχει, λοιπόν, και βρίσκεται κοντά στο καράβι, μεταμορφώνεται σε πελώριο δελφίνι, δίνει έναν πήδο και ξαπλώνει φαρδύς πλατύς στο κατάστρωμα. Έτσι, γι' αλλού κίνησαν και αλλού, στον κόλπο της Κρίσας, βγήκαν, σύμφωνα με τις βουλές του Απόλλωνα. Κρήτες, λοιπόν, οι πρώτοι ιερείς, που τους πρόσταξε ο θεός μόνο μην το πάρουν πάνω τους όπως συνηθίζουν οι άνθρωποι κι αρχίσουν μαλώματα και αδικίες. Γιατί, τους προειδοποίησε, άλλοι θα έρθουν να σας κυβερνήσουν, κι εσείς θ' αναγκαστείτε να σκύψετε το κεφάλι για πάντα μπροστά τους.

Η προειδοποίηση του θεού στους ιερείς, να ακολουθούν πιστά τις εντολές του αλλιώς θα έπαυαν να κυβερνούν το μαντείο, είναι μια μαντεία που πλάστηκε αργότερα για να εξηγήσει ορισμένες ιστορικές αλλαγές. Στα χρόνια του ποιητή, η επιστασία του μαντείου δεν βρισκόταν πια στα χέρια Κρητικών και έπρεπε να βρεθεί ο λόγος της μεταβολής αυτής. Οι Κρητικοί ιερείς το είχαν σιγά-σιγά πάρει πάνω τους και δεν εξυπηρετούσαν πια τους ανθρώπους όπως είχε ορίσει ο Απόλλωνος, γι' αυτό χρειάστηκε να αντικατασταθούν. Αντικατάσταση που, κατά μία ερμηνεία, αποδίδει τον τερματισμό της κυριαρχίας της μινωικής Κρήτης.

 

• ἔνθα ἄναξ τεκμήρατο Φοῖβος Ἀπόλλων 285

νηὸν ποιήσασθαι ἐπήρατον εἶπέ τε μῦθον•

ἐνθάδε δὴ φρονέω τεῦξαι περικαλλέα νηὸν

ἔμμεναι ἀνθρώποις χρηστήριον, οἵ τέ μοι αἰεὶ

ἐνθάδ’ ἀγινήσουσι τεληέσσας ἑκατόμβας,

ἠμὲν ὅσοι Πελοπόννησον πίειραν ἔχουσιν, 290

ἠδ’ ὅσοι Εὐρώπην τε καὶ ἀμφιρύτας κατὰ νήσους,

χρησόμενοι• τοῖσιν δ’ ἄρ’ ἐγὼ νημερτέα βουλὴν

πᾶσι θεμιστεύοιμι χρέων ἐνὶ πίονι νηῷ.

 

δὲ γυναικῶν μαντείαν ἀνήκει μόνων

Ως μαντεία θεωρούνται οι  αρχαίοι ιεροί χώροι ή ιερά όπου επιστεύετο ότι υπό ιερέων ή ιερειών ή τη συνεργασία τούτων, αποκαλύπτετε η φωνή του θεού εις ον όπου το ιερόν ήτο αφιερωμένο, και αι βουλαί αυτού περί τίνος ζητήματος ενδιαφέροντος τον ερωτώντα. Εστηρίζετο δε η πίστις αυτή εις την γενικώς κρατούσαν πεποίθηση ότι οι θεοί μεριμνώντες περί των ανθρώπων, είναι πρόθυμοι να βοηθήσουν πάντα συμβουλευόμενον αυτούς. Η απόκρισης των θεών καλείτο μαντείο ή χρηστήριον, θεοπρόπον θέσπισμα ή χρησμός. Εις την Ελλάδα κατ’ εξοχήν μαντική θεά εθεωρείτο η Γαία. Οι αρχαίοι πίστευαν ότι εν τη γη ενοικεί μαντική, προφητική δύναμις, και ότι τα όνειρα ήρχοντο εκ του βάθους τής γης. Την δύναμιν αυτήν κατείχαν φυσικά και τα χθόνια πνεύματα τα οικούντα εντός σπηλαίων και κοιλοτήτων τής γης. Τό σπουδαιότερον, των αρχαίων εν Ελλάδι μαντείων ήτο το τής Γης εις τούς Δελφούς, το όποιον ήτο χθόνιον, παρέχον χρησμούς δι’ εγκοιμήσεως του θεοπρόπου ή θεωρού ως εκαλούντο οι χρηστηριαζόμενοι. Τούς χρησμούς επί τη βάσει των ονείρων παρείχεν η Σίβυλλα. Αργότερο την Γαία αντικαθιστά ό Απόλλων ό Πύθιος εις το μαντείον του οποίου οι χρησμοί αρχικώς δίδοντα διά τής αυτόθι φυομένης ιεράς δάφνης (πιθανώς με τον θρουν των φύλλων του ιερού φυτού) αργότερον διά τής Πυθίας, ιέρειας, περιπιπτούσης εις μανίαν και ούτω γινομένης ένθεου και φοιβολήπτου και μάντιδος. Η Πυθία εκάθητο επί τρίποδος άνωθεν χάσματος γης αναδίδοντος ατμούς. Είναι γνωστή ή τεραστία επίδρασης ην ίσχεν, επί του πολίτικου και του κοινωνικού βίου των αρχαίων Ελλήνων, το Δελφικόν Μαντείον. Άλλα σπουδαία τής αρχαιότητος μαντεία υπήρξαν τα τής Δωδώνης, τής Ολυμπίας, του Άμμωνος Διός εν Λιβύη και τα Ασκληπιεία ένθα και θεραπείες ασθενούντων επετελούντο. Ουδόλως απίθανον εις τα μαντεία ταύτα να εφηρμόζοντο καί αι υπνώσεις, υποβολές, ως και ό ζωικός μαγνητισμός, χάρις εις τας αποκρύφους γνώσεις του Ιερατείου.

Ό μαντεύων καί προφητεύων τά μέλλοντα: η λέξις παράγεται πιθανώς εκ του μαίνεσαι και σημαίνει τον περιπίπτοντα εις προσωρινήν μανίαν, εις έκσταση και ενθουσιασμό ότι η ψυχή αυτού εξισταμένη και ελευθέρα των δεσμών του σώματος έβλεπε διά των πνευματικών αυτής οφθαλμών ή ήκουε διά των πνευματικών ώτων τα απόρρητα και αυτά τα τοπικώς και χρονικώς μακράν κείμενα. Τοιαύτας ιδιότητας είχαν προφανώς όλοι οι διάσημοι κατά καιρούς μάντεις ως η Κασσάνδρα, ο Τειρεσίας, η θυγάτηρ του Μαντώ, ο Κάλχας, ο Σελανός, ο Τεισαμενός, ο Αγίας, ο Μουσαίος, οι Βάκιδες, αι Σίβυλλαι, κ. ά. Το γεγονός δεν πρέπει να θεωρηθεί απίθανον, δεδομένου ότι πολλαίς μαρτυρίαι αρχαίων πιστοποιούν ότι και παρ’ άλλοις λαοίς, ως παρά τοις Ινδοις οι γυμνοσοφισταί (υπήρχαν άτομα καταλλήλως καλλιεργούντα ορισμένες ψυχικάς ιδιότητας και δυνάμενα να βυθισθούν εις έκστασην και επιτελέσουν πράξεις θεωρουμένας υπερφυσικάς. (Λήμματα εις εγκυκλοπαίδεια)

Οι παραδόσεις για το μαντείο των Δελφών  και ακόμη περισσότερο για το μαντείο του Απόλλωνα ποικίλουν. Την  ιστορία της δημιουργίας του μαντείου των Δελφών την μαθαίνουμε αναλυτικότατα από τον Ομηρικό ύμνο του Απόλλωνος. Η σύνδεση όμως με τους Κρήτες ιερείς που πρωτο-λειτούργησαν στο ιερό είναι κάτι που μας δίνεται με το ξεκίνημα και την δημιουργία του πρώτου ναού του Απόλλωνα. Ο ίδιος ο Φοίβος είναι αυτός που οδηγεί το καράβι τους και τους υποδεικνύει την θέση του ναού και του χρηστηρίου, αυτά βέβαια θ΄ αναφερθούν στην συνέχεια …

τῆς Δελφικῆς ἱερείας· φησὶ δὲ τῆς Πυθῶνος

Και στον ύμνο του Καλλίμαχου προς τον Απόλλωνα διαβάζουμε για την ιέρεια του τη Δηώ.

Δηοῖ δ᾽ οὐκ ἀπὸ παντὸς ὕδωρ φορέουσι μέλισσαι,
ἀλλ᾽ ἥτις καθαρή τε καὶ ἀχράαντος ἀνέρπει
πίδακος ἐξ ἱερῆς ὀλίγη λιβὰς ἄκρον ἄωτον.»

Για τη Δηώ (τοῦ δήω, ὃ σημαίνει τὸ εὑρίσκω και υποκοριστικό της γής και της Δήμητρας ή παρα του δαίω τὸ μερίζω ἡ μεμερισμένη πᾶσιν,)

όμως οι μέλισσες δε φέρνουνε νερό απ᾽ όπου να ᾽ναι,
αλλά λίγες σταγόνες που αναβλύζουν καθαρές και άχραντες
από ιερή πηγή — νεράκι πεντακάθαρο».

Ο Πίνδαρος -ο λυρικότερος και ο λαμπρότερος χορικός λυρικός ποιητής της αρχαιότητας- λέγετε ότι εκεί που κοιμόταν, ένα μελίσσι κάθισε στο στόμα του, και έφτιαξε μια κερήθρα, ένδειξη πως από το στόμα του Πινδάρου ρέει λόγος μελίρρυτος. Διαβάζουμε στους Πυθιονίκαις του

Πυθιονίκαις (4.47-4.69)

Πύθιον ναὸν καταβάντα χρόνῳ [αντ. γ]
ὑστέρῳ, νάεσσι πολεῖς ἀγαγὲν Νεί-
λοιο πρὸς πῖον τέμενος Κρονίδα.»
ἦ ῥα Μηδείας ἐπέων στίχες. ἔπτα-
ξαν δ᾽ ἀκίνητοι σιωπᾷ
ἥροες ἀντίθεοι πυκινὰν μῆτιν κλύοντες.
ὦ μάκαρ υἱὲ Πολυμνάστου, σὲ δ᾽ ἐν τούτῳ λόγῳ
60 χρησμὸς ὤρθωσεν μελίσσας
Δελφίδος αὐτομάτῳ κελάδῳ·
ἅ σε χαίρειν ἐστρὶς αὐδάσαισα πεπρωμένον
βασιλέ᾽ ἄμφανεν Κυράνᾳ,
δυσθρόου φωνᾶς ἀνακρινόμενον ποι- [επωδ. γ]
νὰ τίς ἔσται πρὸς θεῶν.
ἦ μάλα δὴ μετὰ καὶ νῦν,
ὥτε φοινικανθέμου ἦρος ἀκμᾷ,
65 παισὶ τούτοις ὄγδοον θάλλει μέρος Ἀρκεσίλας·
τῷ μὲν Ἀπόλλων ἅ τε Πυθὼ κῦδος ἐξ
ἀμφικτιόνων ἔπορεν
ἱπποδρομίας. ἀπὸ δ᾽ αὐτὸν ἐγὼ Μοίσαισι δώσω
καὶ τὸ πάγχρυσον νάκος κριοῦ· μετὰ γάρ
κεῖνο πλευσάντων Μινυᾶν, θεόπομ-
ποί σφισιν τιμαὶ φύτευθεν.

μάντις ἁγνὸς καὶ σύμβουλος ἀγαθός...

     Ερμηνεύοντας παραπάνω το αίνιγμα του Σαμψών υπάρχει μια παράμετρος που δεν έχει αναφερθεί … οι συγγενείς της γυναίκας του την πιέζουν να μάθει από τον συζυγό της την λύση του αινίγματος… Κατά την τετάρτην ημέραν είπαν εις την γυναίκα του Σαμψών· “κύτταξε να ξεγελάσης τον άνδρα σου, δια να σου αναγγείλη την λύσιν του αινίγματος. Εάν όμως και δεν κάμης αυτό που σου λέγομεν θα κατακαύσωμεν σε και την πατρικήν σου οικογένειαν. 'Η μήπως και μας εκαλέσατε εδώ δια να μας ληστεύσετε με τα αινίγματα;”

Εκείνη τον πείθει, έπειτα από αρκετά δάκρυα και μπολικη μουρμούρα και της αποκαλύπτει την πράξη του.. Η γυνή επί επτά ημέρας, κατά τας οποίας διήρκει το συμπόσιον του γάμου, έκλαιε και παρεκάλει τον Σαμψών. Κατά την εβδόμην ημέραν της είπεν ο Σαμψών την εξήγησιν του αινίγματος, διότι τον είχε πολύ στενοχωρήσει. Εκείνη δε κατέστησεν αμέσως τούτο γνωστόν στους συμπατριώτας της.

Έτσι μαθαίνεται η λύση και γίνεται γνωστή η πράξη του. καὶ εἶπαν αὐτῷ οἱ ἄνδρες τῆς πόλεως ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ πρὸ τοῦ ἀνατεῖλαι τὸν ἥλιον· τί γλυκύτερον μέλιτος, καὶ τί ἰσχυρότερον λέοντος; καὶ εἶπεν αὐτοῖς Σαμψών· εἰ μὴ ἠροτριάσατε ἐν τῇ δαμάλει μου, οὐκ ἂν ἔγνωτε τὸ πρόβλημά μου.

Κρ. 14,18      Κατά την εβδόμην και τελευταίαν ημέραν του συμποσίου, πριν ανατείλη ο ήλιος, οι άνδρες της Θαμναθά είπον την εξήγησιν του αινίγματος στον Σαμψών· “τι γλυκύτερον υπάρχει από το μέλι, και τι ισχυρότερον από τον λέοντα;” Είπεν εις αυτούς ο Σαμψών· “εάν δεν εξεβιάζατε με απειλάς την σύζυγόν μου, δεν θα ημπορούσατε να εύρετε ποτέ την ερμηνείαν του αινίγματός μου”.

Εκβιάσατε με απειλές την σύζυγό μου λέει η μετάφραση .. αλλά η ακριβής μετάφραση θα έπρεπε να είναι: αν δεν οργώνατε/ζευγαρώνατε/αφήνατε έγκυο την «δαμάλη» μου δεν θα μπορούσατε να γνωρίσετε το πρόβλημα μου …

Η δαμάλη/δαμάλα είναι η αγελάδα ή η αγελαδίτσα αλλά μεταφορικά η γυναίκα, η κόρη, το κορίτσι κλπ και δαμάλης είναι αυτός που δαμάζει πχ ο έρωτας… άρα η δαμάλα είναι αυτή που δαμάστηκε («οργώθηκε», ζευγάρωσε δηλαδή) για να υποκύψει στις επιθυμίες και τις απαιτήσεις των συντοπιτών της – αλλά και ο ίδιος στις πιέσεις της, εκ των υστέρων - μέσω μιας δαμάλας (αυτής που τον δάμασε μέσω του έρωτά της) για ν΄αποκαλύψει την λύση του αινίγματος… και η απάντηση για το «τι γλυκύτερο μέλιτος».. εδώ, πιστεύω πια, ότι το μέλι δεν φέρει μόνο την κυριολεκτική ερμηνεία του μελιού αλλά και την συμβολική δηλ. στην γλύκα του μελιού που παραπέμπει στην ερωτική απόλαυση, αλλα και στης διάρκειας των διακοπών των νεονύμφων κατα τον μήνα του μέλιτος.

Στην ιστορία του Αριστέου, για να συνδέσουμε τις δύο ιστορίες, θ΄αναφέρουμε ότι ο Αριστεύς γίνεται η αιτία να «θυσιασθεί» η Ευρυδίκη προσπαθώντας για να ξεφύγει από τον έρωτά του – δαγκωμένη από ένα φίδι  και να χαθεί μαζί της αργότερα και ο Ορφέας.

Ο Αριστεύς λειτουργεί ως ερωτικός ανταγωνιστής απέναντι στον νόμιμο σύζυγο της Ορφέα…

Να σημειώσω την ομοιότητα του θύματος και της προσφοράς προς την θεότητα με την θυσία ενός μαύρου προβάτου και μιας δαμάλας στους νεκρούς κατά την θυσία του Αριστέα- εκτός των ταύρων – αλλα και της θυσίας κατά τον Ορφέα, ενός θηλυκού μοσχαριού στην Ευρυδίκη, και της θυσίας δαμαλίδων στις παρθένες νύμφες.

Η αμαρτία του Αριστέα όμως απέναντι στην Ευρυδίκη έχει και ένα ακόμα βαθύτερο νόημα. Η επιθυμία του, ως προς μια παντρεμένη γυναίκα, θα πρέπει να ειδωθεί και με μια δεύτερη ματιά, αυτή της καθαρότητας (και απιστίας) απέναντι στο μελίσσι του.

Η προσπάθειά του να βιάσει την Ευρυδίκη θα γίνει η αιτία για την τιμωρία του, και θ΄ακολουθήσει το χάσιμο του μελισσιού  του. Ο θάνατου του μελισσιού προοιωνίζει και μια αρχαία μαρτυρία για έναν πολύ παλιό επιβαλλόμενο κανόνα για τους μελισσοκόμους, αυτόν της σεξουαλικής αποχής επι μία ή περισσότερες μέρες πριν από την έναρξη του ανοίγματος της κυψέλης κατά την άνοιξη ή πριν από την έναρξη της συγκομιδης του μελιού το καλοκαίρι.

Αυτός ο κανόνας της σεξουαλικής αποχής υπάρχει σήμερα μεταξύ των παραδοσιακών μελισσοκόμων στην Ελλάδα, αλλά και στις πρωτόγονες φυλές. Αναμφίβολα, συνδέονται με το φυσικό απωθητικό που νιώθουν οι μέλισσες για ορισμένες οσμές, ένα γεγονός ότι πολλοί αρχαίοι οι συγγραφείς καταθέτουν. Πριν από τη συγκομιδή μελιού, ο μελισσοκόμος έπρεπε να απέχει από την έντονη οσμή διάφορων τροφίμων και από διάφορες σάλτσες, δεν έπρεπε να μεθύσει, και σίγουρα έπρεπε να καθαριστεί σχολαστικά.

Οι μελισσοκόμοι της Αιγύπτου, κατά την αρχαιότητα ξύριζαν το μέτωπό τους έτσι ώστε να μην μυρίζουν, καθώς οι μέλισσες δεν συμπαθούν τις ανθρώπινες οσμές

τί γλυκύτερον μέλιτος, καὶ τί ἰσχυρότερον λέοντος;

Αντίστοιχη περίπτωση που μοιάζει με βουγονία εμφανίζεται και στην ιστορία του Σαμψών στην Παλαιά Διαθήκη στους Κριτές  14,8

Πριν από τη γέννησή του Σαμψών υπάρχει χρησμός όπου: «σίδηρος ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ οὐκ ἀναβήσεται, ὅτι ναζὶρ Θεοῦ ἔσται τὸ παιδάριον ἀπὸ τῆς κοιλίας, καὶ αὐτὸς ἄρξεται σῶσαι τὸν Ἰσραὴλ ἐκ χειρὸς Φυλιστιΐμ»

Δηλαδή ο Σαμψών απαγορεύεται από την γέννησή του ακόμα, να βάλει ψαλίδι στα μαλλιά του, γιατί είναι ένας Ναζιραίος. «Ψαλίδι δεν θα ανεβή εις την κεφαλήν αυτού δια να κόψη την κόμην του, διότι το παιδίον τούτο θα είναι ναζιραίος (αφιερωμένος δηλαδή στον Θεόν) εκ κοιλίας μητρός του. Και αυτός θα κάμη αρχήν του έργου της σωτηρίας και απελευθερώσεως των Ισραηλιτών από την εξουσίαν των Φιλισταίων».

Η σύλληψη του συμβαίνει και αναγγέλλετε από έναν Άγγελο Κυρίου. Έτσι θα γνωρίσει τον ερχομό του η μητέρα αλλά και ο πατέρας του. Ταυτόχρονα στην μητέρα του, θα δωθεί η απαγόρευση, να μην φάει στην ζωή της, οτιδήποτε προέρχεται από τον καρπό του σταφυλιού και να μην πιεί ποτέ της οίνο, ή να φάει οτιδήποτε ακάθαρτο προκύπτει από τον νόμο του Ισραήλ.Η ίδια εντολή ισχύει και για το παιδί που θα φέρει τον κόσμο μέχρι το θάνατό του.

 Κρ. 13,6          Η γυναίκα αυτή εισήλθε κατόπιν στον οίκον της και είπεν στον άνδρα της• “ενας άνθρωπος του Θεού, ο οποίος είχε την εμφάνισιν αγγέλου, συγκλονιστικήν και πολύ φοβεράν, ήλθε προς εμέ. Δεν τον ηρώτησα πόθεν κατάγεται ούτε και ο ίδιος μου εγνωστοποίησε το όνομά του. 

Κρ. 13,7          καὶ εἶπέ μοι· ἰδοὺ σὺ ἐν γαστρὶ ἔχεις καὶ τέξῃ υἱόν· καὶ νῦν μὴ πίῃς οἶνον καὶ μέθυσμα καὶ μὴ φάγῃς πᾶν ἀκάθαρτον, ὅτι Θεοῦ ἅγιον ἔσται τὸ παιδάριον ἀπὸ γαστρὸς ἕως ἡμέρας θανάτου αὐτοῦ.

Κρ. 13,7          Μου είπεν όμως τα εξής• Ιδού συ θα μείνης έγκυος και θα γεννήσης υιόν. Από τώρα και στο εξής μη πίης οίνον η άλλο μεθυστικόν ποτόν ούτε και να φάγης τίποτε από εκείνα, τα οποία ο νόμος του Θεού χαρακτηρίζει ακάθαρτα. Και τούτο διότι το παιδίον αυτό θα είναι αφιερωμένον στον Κυριον εκ κοιλίας μητρός μέχρι της ημέρας του θανάτου του”.

Κρ. 13,14        ἀπὸ παντός, ὃ ἐκπορεύεται ἐξ ἀμπέλου τοῦ οἴνου, οὐ φάγεται καὶ οἶνον καὶ μέθυσμα μὴ πιέτω καὶ πᾶν ἀκάθαρτον μὴ φαγέτω· πάντα ὅσα ἐνετειλάμην αὐτῇ, φυλάξεται. 

Κρ. 13,14        κάθε προϊόν το οποίον παράγεται από άμπελον, με τας σταφυλάς της οποίας γίνεται ο οίνος, δεν θα φάγη• οίνον και μεθυστικά ποτά δεν θα πίη Καθε τι που ο νόμος του Θεού χαρακτηρίζει ακάθαρτον, δεν θα φάγη. Ολα όσα διέταξα αυτήν να φυλάξη, θα τα φυλάξη και το παιδίον”.

Ο Σαμψών ακολουθώντας το δρόμο του, για να συναντήσει μαζί με τους γονείς του την γυναίκα που του έκλεψε την καρδιά, θα έρθει αντιμέτωπος και θα  σκοτώσει άοπλος ένα μικρό λιονταράκι, με μόνο όπλο τα χέρια του, μέσα σ΄ ένα αμπελώνα. Το περιστατικό αυτό θα το διηγηθεί και στους γονείς του. Μετά τον αρραβώνα του και κατά την επιστροφή του στο σπίτι τους λοξοδρομεί και επισκέπτεται το πτώμα του λιονταριού. 

μέλισσα βουγενής, ὅτι ἐκ βοείων ὀστέων γεννᾶται

Από τις ιστορίες και τους μύθους που έχουν καταγραφεί για τον Αρισταίο, μέσα από διαφορετικά κείμενα και συγγραφείς, έχουμε και την πρώτη καταγραφή της βουγονίας (βους+γονή ) μαθαίνουμε έτσι μ’ έναν ασυνήθιστο τρόπο την δημιουργία μελισσιού. Μια προσπάθεια να δωθεί εξήγηση για το πώς δημιουργείτε  το μελίσσι κατά την πρωτόγονη  σκέψη των προγόνων μας. Ο Αρισταίος θα χάσει κάποια στιγμή το μελίσσι του. Θα ζητήσει την βοήθεια της μητέρας του Κυρήνης για να γνωρίσει την αιτία του χαμού τους. Εκείνη θα τον συμβουλέψει να επισκεφθεί και να συλλάβει τον Πρωτέα για να μάθει την αιτία και πως θα αντιστρέψει την τιμωρία που του έχει επιβληθεί. Εκεί θα μάθει ότι τιμωρείτε για τον θάνατο της Ευρυδίκης, συζύγου του Ορφέα. Ο Αρισταίος ήταν ερωτευμένος μαζί της. Ήταν αυτός που την κυνήγησε μέσα στο δάσος κι εκείνη προσπαθώντας να ξεφύγει από τον έρωτά του  δαγκώθηκε από φίδι και έχασε την ζωή της, Ο ίδιος δε, θα γίνει η αφορμή ο Ορφέας να γνωρίσει την τραγική του μοίρα. Το κρίμα του θα έχει ως αντίκτυπο να χάσει και το μελίσσι του καθώς τον εκδικήθηκαν οι νύμφες-φίλες της Ευρυδίκης. Ο Πρωτέας θα του δώσει την λύση για την δημιουργία και την απόκτηση νέου μελισσιού. Βουγονία, δηλαδή η δημιουργία νέου μελισσιού από την θυσία τεσσάρων επιλεγμένων ταύρων και τεσσάρων αγελάδων, τα σώματά τους  με συγκεκριμένη διαδικασία και θανάτωση θα παραμείνουν στο δάσος για διάστημα οκτώ ημερών για να επέλθει η εξιλέωση και η νέα σοδειά μελισσιού. 

Ζεὺς Ἀρισταῖος ἐκλήθη καὶ Ἀπόλλων Ἀγρεὺς...

Οι ιστορίες με τον Αριστέα συνεχίζονται και έτσι όπως μας τις δίνουν οι συγγραφείς, συμπληρώνοντας ο ένας τις ιστορίες του άλλου μπορούμε να σχηματίσουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα της προσφοράς ενός εκ των «εφευρετών» προγόνων μας του Άριστου…που κατάφερε να ξεπεράσει την θνητή του φύση και έμεινε στην μνήμη των συνανθρώπων του και μνημονεύτηκε με τις ιδιότητες και τα ονόματα των πιο γνωστών θεών. Αυτά του Δία και του Απόλλωνα.. τα υπόλοιπα στα κείμενα που ακολουθούν…

Nonnus Epic., Dionysiaca
Book 5, line 215

Κάδμος ἀμοιβαίοιο γάμου τετράζυγι παστῷ,

καὶ λέχος ἄλλο μετ' ἄλλο συνήρμοσε· δωροφόρος γὰρ

πρῶτος Ἀρισταῖος, Νόμιος καὶ ἐπώνυμος Ἀγρεύς,

αἷμα σοφοῦ Φοίβοιο καὶ εὐπαλάμοιο Κυρήνης,

Αὐτονόην ζυγίων ἀρότων νυμφεύσατο θεσμῷ·

οὐ μὲν Ἀγηνορίδης πολυφερβέος ἴδμονα τέχνης

γαμβρὸν ἔχειν ἀπέειπε, βιοσσόον υἱέα Φοίβου,

ἀλλὰ Διιπετέων ἀνέμων ζωαρκέσιν αὔραις

λοίγιον εὐνήσαντι πυρώπιδος ἀστέρα Μαίρης

παῖδα συνεκλήισε περισσονόῳ παρακοίτῃ.

καὶ γάμος ἦν πολύολβος, ἐπεὶ γέρας ἄζυγι κούρῃ

δῶκε βόας, πόρεν αἶγας, ὀρίτροφον ὤπασε ποίμνην·