Φηγωναίου Διὸς ἱερὸν εἶναι ἐν Θεσσαλίᾳ

Pindarus Lyr., Fragmenta
Type of poem Paian, fragment 57*, line 1

ΕΙΣ ΔΙΑ ΔΩΔΩΝΑΙΟΝ

Paian.57*.1

Δωδωναῖε μεγασθενές

ἀριστότεχνα πάτερ

Paian.57*.2

***

Paian.59*.1

...

Paian.59*.1

[              ]..εν̣..[   ]

[          ]πάτ̣ερ·  

(τ)ο]θι⌋?    ].π' Ἐ̣λλῶν.χρο[

...........]ες ἑορτ[ά·] κατεβα[

Paian.59*.5

...........]ν γεδα[..].(.)ν·[

[          ].ε̣υ μ̣αν̣[τ]ή̣ϊον[

[          ]πτυχὶ Τομά̣ρου[

.............]ς ἁμετέρας ἄπ[ο

.......φόρμι]γγι κοινω-

Paian.59*.10

ς         ]ν πολυώνυμον·

ἔνθεν μὲν̣[|τ]ρ̣ιπ̣όδεσ̣σ̣ί τε

καὶ θυσίαισ̣[ |  ]

Ο Δίας Δωδωναίος Θαλάσσιος και Πελασγικός στα παραπάνω κείμενα

Με μεγάλο σθένος/δύναμη/ισχύ/ρώμη και εξουσία πνευματική υπερισχύει  με την αριστη τέχνη του και την δεξιοτεχνία του ως Πατέρας αλλα και προπάτωρ, προγονος.

Η υπαρξη τριπόδων και θυσιών θεωρειτε όχι μονο βεβαία αλλα  είναι και επιβεβλημένη στο όρος Τόμαρος στις γιορτές του Μαντείου

Αρα ο τρίποδας δεν είναι μονο απαραίτητος στο μαντείο των Δελφών αλλα και στην Δωδώνη βρίσκουμε απαραίτητη την υπαρξη του.

 Ενώ στα παρακάτω κειμενα δίνονται περισσότερες λεπτομέρειες…

Stephanus Gramm., Ethnica (epitome)
Page 248, line 16

<Δωδώνη,> πόλις τῆς Μολοσσίδος ἐν Ἠπείρῳ, καθ' ἣν

Δωδωναῖος Ζεύς “Δωδώνης μεδέων δυσχειμέρου”. καὶ Διο-

νύσιος “Δωδώνης ἤπειρος ἀπείριτος ἐκτετάνυσται”. Φιλόξενος

δὲ ὁ τὴν Ὀδύσσειαν ὑπομνηματίζων δύο φησί, Θετταλικὴν

καὶ Θεσπρωτικήν, οὕτως “Δωδώνην νῦν φησι τὴν Θεσπρωτι-

κὴν ἐν ᾗ τὸ μαντεῖον ἐκ τῆς δρυός, ἑτέρα δὲ ἡ Θετταλικὴ

ἀφ' ἧς ὁ Ἀχιλλεὺς καλεῖ τὸν Δία”. ἔοικε δὲ οὕτως ἐπιλε-

λῆσθαι τό “ἀμφὶ δὲ Σελλοὶ σοὶ ναίουσ' ὑποφῆται ἀνιπτόπο-

δες χαμαιεῦναι”. πῶς γὰρ τούτων μέμνηται ἀπὸ τῆς Θεττα-

λικῆς καλῶν αὐτόν; οὕτω δὲ καὶ Ἐπαφρόδιτος ἐν τῇ πʹ τῆς

Ἰλιάδος “τιμᾷ τοὺς ἐν Δωδώνῃ ἔχοντας ἐπιφανὲς μαντεῖον  

“τὸν δ' ἐς Δωδώνην φάτο βήμεναι”. ἐπικέκληκε δὲ Ἀχιλλεὺς

τὸν ἐν τῇ Θεσσαλίᾳ γειτνιῶντα θεόν, ὡς καὶ ὁ Πάνδαρος εὔ-

χεται τῷ Λυκηγενεῖ καὶ ὁ Χρύσης τῷ Σμινθεῖ. τὸν δὲ Δωδω-

ναῖον ἔλεγον καὶ Νάιον. Ζηνόδοτος δὲ γράφει Φηγωναῖε,

ἐπεὶ ἐν Δωδώνῃ πρῶτον φηγὸς ἐμαντεύετο”. καὶ Σουίδας δέ

φησι Φηγωναίου Διὸς ἱερὸν εἶναι ἐν Θεσσαλίᾳ, καὶ τοῦτον

ἐπικαλεῖσθαι. ἕτεροι δὲ γράφουσι Βωδωναῖε· πόλιν γὰρ εἶναι

Βωδώνην ὅπου τιμᾶται. Κινέας δέ φησι πόλιν ἐν Θεσσαλίᾳ

εἶναι καὶ φηγὸν καὶ τὸ τοῦ Διὸς μαντεῖον εἰς Ἤπειρον με-

τενεχθῆναι. “ὠνόμασται δὲ κατὰ Θρασύβουλον” ὡς Ἐπαφρό-

διτος ὑπομνηματίζων τὸ βʹ Αἰτίων “ἀπὸ Δωδώνης μιᾶς τῶν

Ὠκεανίδων νυμφῶν. Ἀκεστόδωρος δὲ ἀπὸ Δώδωνος τοῦ Διὸς

καὶ Εὐρώπης. εἰκὸς δὲ ἀπὸ Δώδωνος ποταμοῦ, ὃν παρατί-

θησιν ὁ τεχνικὸς ἐν τῷ αʹ τῆς καθόλου λέγων οὕτως “Δώδων

ποταμὸς Ἠπείρου”. διτταὶ δ' εἰσὶ Δωδῶναι, αὕτη καὶ ἡ ἐν

Θετταλίᾳ, καθάπερ ἄλλοι καὶ Μνασέας”. λέγεται καὶ <Δωδών,>

ἧς τὴν γενικὴν Σοφοκλῆς Ὀδυσσεῖ ἀκανθοπλῆγι “νῦν δ' οὔτε  

μ' ἐκ Δωδῶνος οὔτε Πυθικῶν γυ... τις ἂν πείσειεν”. καὶ

δοτικήν “Δωδῶνι ναίων Ζεὺς ὁμέστιος βροτῶν”. καὶ ἐν

Τραχινίαις “ὡς τὴν παλαιὰν φηγὸν αὐδῆσαί ποτε Δωδῶνι

δισσῶν ἐκ πελειάδων ἔφη”. καὶ Καλλίμαχος “τὸν ἐν Δωδῶνι

λέγοι μόνον οὕνεκα χαλκὸν ἤγειρον”. καὶ τὴν αἰτιατικήν

φησιν Εὐφορίων Δωδῶνα ἐν Ἀνίῳ “ἷκτο μὲν ἐς Δωδῶνα

Διὸς φηγοῖο προφῆτιν”. λήγεται δὲ καὶ εἰς <ω>· Σιμμίας ὁ

Ῥόδιος “Ζηνὸς ἕδος Κρονίδαο μάκαιρ' ὑπεδέξατο Δωδώ”.

ἠδύνατο δὲ ἡ Δωδῶνος γενικὴ μετὰ τῆς λοιπῆς κινήσεως

καὶ κλίσις εἶναι τῆς Δωδών, εἴπερ ἦν ἐν χρήσει τῆς πόλεως

ἡ εὐθεῖα. διόπερ ἔοικεν ὁ τεχνικὸς μεταπλασμὸν ἡγεῖ-

σθαι. τὸ ἐθνικὸν ταύτης ἄρρητον ὡς πεπονθυίας· εἰ δέ

τις σχηματίσειεν, ἔσται Δωδώνιος, ὡς Πλευρῶνος Πλευρώ-

νιος, Καλυδῶνος Καλυδώνιος. τῆς μέν τοι Δωδώνης Δω-

δωναῖος. Ἑκαταῖος Εὐρώπῃ “Μολοσσῶν πρὸς μεσημβρίης

οἰκέουσι Δωδωναῖοι”. καὶ Ὅμηρος “Ζεῦ ἄνα Δωδωναῖε”.

καὶ Κρατῖνος Ἀρχιλόχοις “Δωδωναίῳ κυνὶ βωλοκόπῳ τίτθη

γεράνῳ προσεοικώς”. καὶ τὸ θηλυκὸν Δωδωνίς ἀπὸ τοῦ

Δωδώνη, ὡς Παλλήνη Παλληνίς. Ἀπολλώνιος “στεῖραν Ἀθη-

ναίη Δωδωνίδος ἥρμοσε φηγοῦ”. καὶ Σοφοκλῆς Ὀδυσσεῖ

ἀκανθοπλῆγι “τὰς θεσπιῳδοὺς ἱερίας Δωδωνίδας”. Ἀπολ-  

λόδωρος δὲ ἐν αʹ περὶ θεῶν τὸν Δωδωναῖον οὕτως ἐτυμολογεῖ

“καθάπερ οἱ τὸν Δία Δωδωναῖον μὲν καλοῦντες ὅτι δίδωσιν

ἡμῖν τὰ ἀγαθά, Πελασγικὸν δὲ ὅτι τῆς γῆς πέλας ἐστίν”.

ἔστι καὶ Δωδωναῖον χαλκίον παροιμία ἐπὶ τῶν πολλὰ λα-

λούντων, ὡς μὲν ὁ Δήμων φησίν “ἀπὸ τοῦ τὸν ναὸν τοῦ

Δωδωναίου Διὸς τοίχους μὴ ἔχοντα, ἀλλὰ τρίποδας πολλοὺς

ἀλλήλων πλησίον, ὥστε τὸν ἑνὸς ἁπτόμενον παραπέμπειν

διὰ τῆς ψαύσεως τὴν ἐπήχησιν ἑκάστῳ, καὶ διαμένειν τὸν

ἦχον ἄχρις ἄν τις τοῦ ἑνὸς ἐφάψηται”. ἡ παροιμία δὲ οὔ

φησιν εἰ μὴ χαλκίον ἕν, ἀλλ' οὐ λέβητας ἢ τρίποδας πολλούς.

προσθετέον οὖν τῷ περιηγητῇ Πολέμωνι ἀκριβῶς τὴν Δω-

δώνην ἐπισταμένῳ. καὶ Ἀριστείδῃ τὰ τούτου μεταγεγραφότι,

λέγοντι κατὰ τὴν βʹ “ἐν τῇ Δωδώνῃ στῦλοι δύο παράλληλοι

καὶ πάρεγγυς ἀλλήλων. καὶ ἐπὶ μὲν θατέρου χαλκίον ἐστὶν

οὐ μέγα τοῖς δὲ νῦν παραπλήσιον λέβησιν, ἐπὶ δὲ θατέρου

παιδάριον ἐν τῇ δεξιᾷ χειρὶ μαστίγιον ἔχον, οὗ κατὰ τὸ δεξιὸν

μέρος ὁ τὸ λεβήτιον ἔχων κίων ἕστηκεν. ὅταν οὖν ἄνεμον

συμβῇ πνεῖν, τοὺς τῆς μάστιγος ἱμάντας χαλκοῦς ὄντας ὁμοίως

τοῖς ἀληθινοῖς ἱμᾶσιν αἰωρουμένους ὑπὸ τοῦ πνεύματος συνέ-

βαινε ψαύειν τοῦ χαλκίου καὶ τοῦτο ἀδιαλείπτως ποιεῖν, ἕως

ἂν ὁ ἄνεμος διαμένῃ”. “καὶ κατὰ μέν τοι τοὺς ἡμετέρους

[χρόνους]” φησὶν ὁ Ταρραῖος “ἡ μὲν λαβὴ τῆς μάστιγος

[διασέσωσται], οἱ δὲ ἱμάντες ἀποπεπτώκασιν. παρὰ μέντοι  

τῶν ἐπιχωρίων τινὸς ἠκούσαμεν ὡς, ἐπείπερ ἐτύπτετο μὲν

[τὸ χαλκίον] ὑπὸ μάστιγος ἤχει δ' ἐπὶ πολὺν χρόνον, ὡς

χειμερίου τῆς Δωδώνης ὑπαρχούσης, εἰκότως εἰς παροιμίαν

περιεγένετο”. μέμνηται αὐτῆς Μένανδρος ἐν Ἀρρηφόρῳ

  ἐὰν δὲ κινήσῃ μόνον τὴν Μυρτίλην

  ταύτην τίς, ἢ τίτθην καλῇ, πέρας [οὐ] ποιεῖ

  λαλιᾶς· τὸ Δωδωναῖον ἄν τις χαλκίον,

  ὃ λέγουσιν ἠχεῖν, ἂν παράψηθ' ὁ παριών,

  τὴν ἡμέραν ὅλην, καταπαύσαι θᾶττον ἢ

  ταύτην λαλοῦσαν· νύκτα γὰρ προσλαμβάνει.

Παρα πολλά στοιχεία περι του ιερού και του Μαντείου της Δωδώνης στο παραπάνω κείμενο.

Άλλη η Θεσπρωτική κι άλλη η Θεσσαλική Δωδώνη.

Δύσκολη η παραμονή εκεί κατά τον χειμώνα .

Μαντείο εκ της Δρυός η οιονοσκοπία μέσω των φυλλωμάτων ή των χάλκινων κυμβάλλων ή των πεταγμάτων των πτηνών/περιστεριών/ αετών του Διός.

Ο Δίας ως Φηγωναίος και ως Βωδωναίος εκ της πόλης Φηγωνη ή Βωδώνη αλλα και η Ωκεανίδα νύμφη η οποία μπορεί να έδωσε το όνομα της στην περιοχή, αρα δεδομένο ότι η περιοχή είναι θαλάσσια ή εντός θαλάσσης αλλα και εντός της Θεσσαλία ή Θετταλίας, ή κοντά στον Δωδων(αίο)/Φηγωναίο/Βωδωναίο  Ποταμό κατά το Δίας Φηγωναίος/Βωδωναίος

Φηγός το δέντρο της μαντείας  και είναι αυτό που δίδει και το επίθετο και τις ιδιότητες του Διός

 

Δωδῶνι ναίων Ζεὺς ὁμέστιος βροτῶν

Ο Ζεύς στην Δωδώνη που κατοικεί και  είναι σύνοικος και συγκάτοικος των βροτων-θνητών ανθρώπων

Και βέβαια την υπαρξη πολλών τριπόδων δίπλα δίπλα που αν άγγιζες τον έναν παρέπεμπαν μεσω της αφής στην επήχησιν  κρατώντας  και παρατείνοντας  τον ήχον καθώς και τα χάλκινα κύμβαλλα ή λέβητες αλλα και την υπαρξη δύο παράλληλων στηλών πολύ κοντά, σχεδον κολλητά μεταξύ τους.

Η χρήση τους από  παιδιά που κρατώντας στο δεξι χέρι τους είδος μαστιγίου με ιμάντες όπως και με την βοήθεια  των ανέμων  λαμβάνουν τους χρησμούς …

Etymologicum Magnum, Etymologicum magnum
Kallierges page 293, line 4
                                Ἰλιάδος πʹ,
 Ζεῦ ἄνα Δωδωναῖε.
Ἐ ν χωρίῳ τῶν ὑπερβορέων τῇ Δωδώνῃ τιμώμενε ἐν
Θεσπρωτίᾳ.

Δευκαλίων μετὰ τὸν ἐπ' αὐτοῦ γενό-

μενον κατακλυσμὸν, παραγενόμενος εἰς τὴν Ἤπειρον,

ἐμαντεύετο ἐν τῇ δρυΐ. Πελειάδος δὲ χρησμὸν αὐτῷ

δούσης, κατοικίζει τὸν τόπον, συναθροίσας τοὺς περι-

λειφθέντας ἀπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ· καὶ ἀπὸ τοῦ Διὸς

καὶ Δωδώνης μιᾶς τῶν Ὠκεανίδων Δωδώνην τὴν

χώραν προσηγόρευσεν. Ἡ ἱστορία παρὰ Θρασυ-

βούλῳ καὶ Ἀκεστοδώρῳ.

Scholia In Homerum, Scholia in Iliadem (scholia vetera) (= D scholia)
Book of Iliad 16, verse 233, line of scholion 1

<Ζεῦ ἄνα Δωδωναῖε.> Ἐν χωρίῳ τῶν
Ὑ περβορέων τῇ Δωδώνῃ τιμώμενε.

Δύο ακόμα συνδέσεις  όπου ο  Ζεύς ο Δωδωναίος είναι ο Δίας που τιμάται σε χωρίο (χώρος, θέση, τόπος, γή, οχυρό)  των Yπερ-βορέων (Υπερβορειος ο Απόλλων) σε περιοχή της Θεσπρωτίας. Ο Δευκαλιών μετα τον κατακλυσμό μέσω της μαντειας της Πελειάδος (Περιστεράς)  κατοικεί στην περιοχή και συγκεντρώνει τους διασωθέντες από τον κατακλυσμόν. Και από το όνομα της Δωδώνης μιας εκ των Ωκεανίδων αλλα και από το ονομα του Διός ονόμασε την περιοχή Δωδώνη την ιστορία καταγράφουν οι Θρασύβουλος και ο Ακεστόδωρος….

Etymologicum Magnum, Etymologicum magnum
Kallierges page 547, line 30
                             Ἀχιλλεὺς μὲν γὰρ Θες-
σαλὸς ὢν, φησὶ,  Ζεῦ ἄνα Δωδωναῖε Πελασγικέ·
καὶ Ἑκάβη,  Ἀλλ' εὔχου σύ γ' ἔπειτα κελαινεφέϊ Κρονίωνι
 Ἰδαίῳ, ὅς τε Τροίην κατὰ πᾶσαν ὁρᾶται.
Εἰ γὰρ Ἴδη τῆς Τροίας, οἰκείως ἡ Ἑκάβη ἔσχηκε
παρωνομασμένον τὸν Ἰδαῖον.

Ο Αχιλλεύς ως Θεσσαλός γνωρίζει τον Δία ως άνακτα/βασιλέα Πελασγικό αλλα η Εκάβη ως Τρωάδα  εύχεται στον Κρονίδη τον γνωρίζει ως Ιδαίον εκ της  Ιδης της Τροίας ή μήπως και  εκ της Ιδης ή Δίκτης  ή Ιδας της Κρήτης !!!

Scholia In Homerum, Scholia in Iliadem (scholia vetera)
Book of Iliad 16, verse 233a1, line of scholion 1

                   T
 ex. | ex. <Δωδωναῖε:> εἰκότως τὸν πολίτην καὶ γείτονα καὶ προ-
πάτορα θεὸν ἐπικαλεῖται, ὡς καὶ Πάνδαρος <εὔχεται> τῷ Λυκηγενεῖ
(cf. Δ 101) καὶ Χρύσης Σμινθεῖ (cf. Α 39). ὁ δὲ Δωδωναῖος καὶ Νάϊος·  
ὑδρηλὰ γὰρ τὰ ἐκεῖ χωρία.

Και ναι ακόμα ένα κείμενο για τα υδρηλά – υδατώδη, ένυδρα, κάθυδρα, βρεγμένα μέρη που λατρεύεται ο Δίας

Scholia In Homerum, Scholia in Iliadem (scholia vetera et recentiora e cod. Genevensi gr. 44)
Book of Iliad 16, verse 233, line of scholion 1

[οὔλων] μαλακῶν καὶ τρυφερῶν, ἢ κροκυδιστῶν, καθαρῶν.
Δωδωναῖε] Δευκαλίων μετὰ τὸν ἐπ' αὐτοῦ – καὶ
Ἀκεστοδώρῳ.

Πελασγικέ] Θεσσαλικέ· Πελασγία γὰρ πρότερον ἡ Θεσσαλία

ἐκαλεῖτο. ἐξ οὗ θαυμαστὸς <ὡς> καὶ ὑπὸ Πελασγῶν τιμώμενος, ἐπεὶ

Πελασγοὶ κατῴκησαν τὴν Δωδώνην ἐκβληθέντες ἀπὸ Βοιωτίας ὑπὸ

Αἰολέων.

 [Πελασγικέ] ἐξ Ἄρνης τῆς Φθιώτιδος. ἡ μέντοι πόλις Πελασγία.

 [Σελλοί] ἔθνος – Σελλήεντος. Πίνδαρος δὲ Ἑλλοὺς

αὐτοὺς κληθῆναι χωρὶς τοῦ <σ> – τὸ μαντεῖον.

Σελλήεντος

ὑποφῆται] οἱ μάντεις, ἱερεῖς χρησμῳδοί, θεολόγοι –   

ἐκφέροντας. ἤγουν τῶν προρρηθέντων χρηστηρίων ὑποφήτης εἴρηται

ὁ χρησμοῦ καὶ προγνώσεως ἠξιωμένος.

ἀνιπτόποδες] ἐὰν μὲν ψιλῶς, ποδονίπτροις μὴ χρώμενοι διὰ τὸ κα-

θαρὸν καὶ ἁγνὸν καὶ διὰ τὸ μὴ ἐξιέναι τοῦ σηκοῦ, ἐὰν δὲ δασέως, οἱ

ἀναπηδῶντες καὶ δίκην πτηνῶν ἀναπετόμενοι ἐν τῷ ἐνθουσιασμῷ.

Hesychius Lexicogr., Lexicon (Α – Ο)
Alphabetic letter delta, entry 2712, line 1
 <δωδεκήις>· τέλειος θυσία, ὁμοίως
<Δωδωναῖε>· ἐπίθετον Διός r, ἀπὸ Δωδώνης, διὰ τὸ ἐκεῖ τιμᾶσθαι
 τὸν θεόν (Π 233)
<Δωδωνεύς>· Ζεύς. ὁ αὐτὸς καὶ Νᾶιος

συνεχίζεται...

Εις Δία Δωδωναίον

 

Apollonius Soph., Lexicon Homericum
Page 61, line 12

<Δωδωναῖε.> ἐπιθετικῶς ὁ Ζεύς, ἀπὸ Δωδώνης τῆς ἐν Θαλας-
 σίᾳ, ἐν ᾗ ἱερὸν αὐτοῦ.

θᾰλάσσιος

θᾰλάσς-ιος, later Att. θᾰλάσς-ττιος, α, ον, also ος, ον E.IT236: (θάλασσα):— ὁ θ. [Ποσειδῶν] Ar.Pl.396; of animals, opp. χερσαῖα, Hdt.2.123, cf. Pl. Euthd.298d, Arist.HA487a26; πεζοί τε καὶ θ. landsmen and seamen, A.Pers.558 (lyr.); θ. ἐκρῖψαί τινα to thro wone into the sea, S.OT1411; θ. νεκρός, of one drowned, Thgn.1229; πλοῖον θ. sea-going vessel, POxy.1288.6 (iv A.D.).

Δωδωναίος ο Ζεύς από την Δωδώνη γιατι  το ιερό του είναι εντός της Θάλασσας

(Θαλασσας/θαλαττας αλλα μπορει καλλιστα και εντός Θεσσ-αλ(ία)ς

Αλς/αλός η θάλασσα.

Παρακάτω θα δούμε και αλλα επίθετά  και ιδιότητες του Διός στην συγκεκριμένη περιοχή. Εδώ αναφέρετε ως ο Θαλάσσιος Ζεύς  που λατρεύετε στην Δωδώνη.

Strabo Geogr., Geographica
Book 5, chapter 2, section 4, line 19

                                                     τόν τε
Δία τὸν Δωδωναῖον αὐτὸς ὁ ποιητὴς ὀνομάζει Πελας-
γικόν “Ζεῦ ἄνα, Δωδωναῖε, Πελασγικέ.

Strabo Geogr., Geographica
Book 7, chapter 7, section 10, line 5

 Ἐκλέλοιπε δέ πως καὶ τὸ μαντεῖον τὸ ἐν Δωδώνῃ,  

καθάπερ τἆλλα. ἔστι δ', ὥς φησιν Ἔφορος, Πελα-

σγῶν ἵδρυμα· οἱ δὲ Πελασγοὶ τῶν περὶ τὴν Ἑλλάδα

δυναστευσάντων ἀρχαιότατοι λέγονται· καὶ ὁ ποιη-

τής φησιν οὕτω “Ζεῦ ἄνα Δωδωναῖε, Πελασγικέ,”

ὁ δ' Ἡσίοδος “Δωδώνην φηγόν τε, Πελασγῶν ἕδρα-

“νον ᾖεν.” περὶ μὲν οὖν τῶν Πελασγῶν ἐν τοῖς

Τυρρηνικοῖς εἴρηται, περὶ δὲ Δωδώνης τοὺς μὲν πε-

ριοικοῦντας τὸ ἱερὸν διότι βάρβαροι διασαφεῖ καὶ ὁ

Ὅμηρος ἐκ τῆς διαίτης, ἀνιπτόποδας χαμαιεύνας λέ-

γων· πότερον δὲ χρὴ λέγειν Ἑλλούς, ὡς Πίνδαρος, ἢ

Σελλούς, ὡς ὑπονοοῦσι παρ' Ὁμήρῳ κεῖσθαι, ἡ γρα-

φὴ ἀμφίβολος οὖσα οὐκ ἐᾷ διισχυρίζεσθαι. Φιλόχορος

δέ φησι καὶ τὸν περὶ Δωδώνην τόπον, ὥσπερ τὴν Εὔ-

βοιαν, Ἑλλοπίαν κληθῆναι· καὶ γὰρ Ἡσίοδον οὕτω

λέγειν “ἔστι τις Ἑλλοπίη, πολυλήιος ἠδ' ἐυλείμων·

“ἔνθα δὲ Δωδώνη τις ἐπ' ἐσχατιῇ πεπόλισται.” οἴον-

ται δέ, φησὶν ὁ Ἀπολλόδωρος, ἀπὸ τῶν ἑλῶν τῶν περὶ

τὸ ἱερὸν οὕτω καλεῖσθαι· τὸν μέντοι ποιητὴν [οὐχ]

οὕτω λέγειν Ἑλλοὺς ἀλλὰ Σελλοὺς ὑπολαμβάνει τοὺς

περὶ τὸ ἱερόν, προσθεὶς ὅτι καὶ Σελλήεντα τινὰ

ὀνομάζει ποταμόν. ὀνομάζει μὲν οὖν, ὅταν φῇ “τηλό-

“θεν ἐξ Ἐφύρης ποταμοῦ ἄπο Σελλήεντος.” [οὐ μέν-

τοι, ὁ Σκήψιός φησι, τῆς] ἐν Θεσπρωτοῖς Ἐφύρας,

ἀλλὰ τῆς ἐν τοῖς Ἠλείοις· ἐκεῖ γὰρ εἶναι τὸν Σελλήεντα,

ἐν δὲ Θεσπρωτοῖς οὐδένα, οὐδ' ἐν Μολοττοῖς. τὰ δὲ

μυθευόμενα περὶ τῆς δρυὸς καὶ τῶν πελειῶν καὶ εἴ

τινα ἄλλα τοιαῦτα, καθάπερ καὶ [τὰ] περὶ Δελφῶν, τὰ

μὲν ποιητικωτέρας ἐστὶ διατριβῆς τὰ δ' οἰκεῖα τῆς νῦν

περιοδείας.

 Ἡ Δωδώνη τοίνυν τὸ μὲν παλαιὸν ὑπὸ Θεσπρω-

τοῖς ἦν καὶ τὸ ὄρος ὁ Τόμαρος ἢ Τμάρος (ἀμφοτέρως

γὰρ λέγεται), ὑφ' ᾧ κεῖται τὸ ἱερόν· καὶ οἱ τραγικοὶ  

δὲ καὶ Πίνδαρος Θεσπρωτίδα εἰρήκασι τὴν Δωδώνην·

ὕστερον δὲ ὑπὸ Μολοττοῖς ἐγένετο. ἀπὸ δὲ τοῦ Το-

μάρου τοὺς ὑπὸ τοῦ ποιητοῦ λεγομένους ὑποφήτας

τοῦ Διός, οὓς καὶ ἀνιπτόποδας χαμαιεύνας καλεῖ, το-

μούρους φασὶ λεχθῆναι· καὶ ἐν μὲν τῇ Ὀδυσσείᾳ οὕτω

γράφουσί τινες ἅ φησιν Ἀμφίνομος, συμβουλεύων

τοῖς μνηστῆρσι μὴ πρότερον ἐπιτίθεσθαι τῷ Τηλε-

μάχῳ πρὶν ἂν τὸν Δία ἔρωνται “εἰ μέν κ' αἰνήσωσι

“Διὸς μεγάλοιο τομοῦροι, αὐτός τε κτανέω, τούς τ'

“ἄλλους πάντας ἀνώξω· εἰ δέ κ' ἀποτρεπέῃσι θεός,

“παύεσθαι ἄνωγα.” βέλτιον γὰρ εἶναι τομούρους ἢ

θέμιστας γράφειν· οὐδαμοῦ γοῦν τὰ μαντεῖα θέμιστας

λέγεσθαι παρὰ τῷ ποιητῇ, ἀλλὰ τὰς βουλὰς καὶ τὰ πο-

λιτεύματα καὶ νομοθετήματα· τομούρους δ' εἰρῆσθαι

ἐπιτετμημένως οἷον τομαροφύλακας. οἱ μὲν οὖν νεώ-

τεροι λέγουσιν τομούρους· [παρ'] Ὁμήρῳ δ' ἁπλούστε-

ρον δεῖ δέχεσθαι θέμιστας καταχρηστικῶς καὶ βουλάς,

τὰ προστάγματα καὶ τὰ βουλήματα τὰ μαντικά, κα-

θάπερ καὶ τὰ νόμιμα· τοιοῦτον γὰρ καὶ τό “ἐκ δρυὸς

ὑψικόμοιο Διὸς βουλὴν ἐπακοῦσαι.”

 Κατ' ἀρχὰς μὲν οὖν ἄνδρες ἦσαν οἱ προφητεύον-

τες· καὶ τοῦτ' ἴσως καὶ ὁ ποιητὴς ἐμφαίνει· ὑποφήτας

γὰρ καλεῖ, ἐν οἷς τάττοιντο κἂν οἱ προφῆται· ὕστερον

δ' ἀπεδείχθησαν τρεῖς γραῖαι, ἐπειδὴ καὶ σύνναος τῷ

Διὶ προσαπεδείχθη καὶ ἡ Διώνη. Σουίδας μέντοι Θετ-

ταλοῖς μυθώδεις λόγους προσχαριζόμενος ἐκεῖθέν τέ

φησιν εἶναι τὸ ἱερὸν μετενηνεγμένον ἐκ τῆς περὶ Σκο-

τοῦσσαν Πελασγίας (ἔστι δ' ἡ Σκοτοῦσσα τῆς Πελας-

γιώτιδος Θετταλίας), συνακολουθῆσαί τε γυναῖκας

τὰς πλείστας, ὧν ἀπογόνους εἶναι τὰς νῦν προφήτι-  

δας· ἀπὸ δὲ τούτου καὶ Πελασγικὸν Δία κεκλῆσθαι·

Κινέας δ' ἔτι μυθωδέστερον.

 Κινέας δέ φησι πόλιν ἐν Θεσσαλίᾳ εἶναι καὶ φη-

γὸν καὶ τὸ τοῦ Διὸς μαντεῖον εἰς Ἤπειρον μετενεχθῆ-

ναι. Stephanus in Δωδώνη.

 Ἦν δὲ πρότερον περὶ Σκοτοῦσσαν πόλιν τῆς Πε-

λασγιώτιδος τὸ χρηστήριον· ἐμπρησθέντος δ' ὑπό τι-

νων τοῦ δένδρου μετηνέχθη κατὰ χρησμὸν τοῦ Ἀπόλ-

λωνος ἐν Δωδώνῃ. ἐχρησμῴδει δ' οὐ διὰ λόγων, ἀλλὰ

διά τινων συμβόλων, ὥσπερ τὸ ἐν Λιβύῃ Ἀμμωνιακόν·

ἴσως δέ τινα πτῆσιν αἱ τρεῖς περιστεραὶ ἐπέτοντο ἐξαί-

ρετον, ἐξ ὧν αἱ ἱέρειαι παρατηρούμεναι προεθέσπιζον.

φασὶ δὲ καὶ κατὰ τὴν τῶν Μολοττῶν καὶ Θεσπρωτῶν

γλῶτταν τὰς γραίας πελίας καλεῖσθαι καὶ τοὺς γέρον-

τας πελίους· καὶ ἴσως οὐκ ὄρνεα ἦσαν αἱ θρυλούμεναι

πελειάδες, ἀλλὰ γυναῖκες γραῖαι τρεῖς περὶ τὸ ἱερὸν

σχολάζουσαι. Epit. (i. e. epitome edita).

 Ὅτι κατὰ Θεσπρωτοὺς καὶ Μολοττοὺς τὰς γραίας

πελίας καὶ τοὺς γέροντας πελίους, καθάπερ καὶ παρὰ

Μακεδόσι· πελιγόνας γοῦν καλοῦσιν ἐκεῖνοι τοὺς ἐν

τιμαῖς, καθὰ παρὰ Λάκωσι καὶ Μασσαλιώταις τοὺς

γέροντας· ὅθεν καὶ τὰς ἐν τῇ Δωδωναίᾳ δρυῒ μεμυ-

θεῦσθαι πελείας φασίν. E. (i. e. epitome Vaticana).

 Ὅτι ἡ παροιμία “τὸ ἐν Δωδώνῃ χαλκίον” ἐντεῦ-

θεν ὠνομάσθη· χαλκίον ἦν ἐν τῷ ἱερῷ ἔχον ὑπερκείμε-

νον ἀνδριάντα κρατοῦντα μάστιγα χαλκῆν, ἀνάθημα

Κορκυραίων· ἡ δὲ μάστιξ ἦν τριπλῆ ἁλυσιδωτὴ ἀπηρ-

τημένους ἔχουσα ἐξ αὑτῆς ἀστραγάλους, οἳ πλήττοντες

τὸ χαλκίον συνεχῶς, ὁπότε αἰωροῖντο ὑπὸ τῶν ἀνέ-

μων, μακροὺς ἤχους ἀπειργάζοντο, ἕως ὁ μετρῶν τὸν  

χρόνον ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἤχου μέχρι τέλους καὶ ἐπὶ

τετρακόσια προέλθοι· ὅθεν καὶ ἡ παροιμία ἐλέχθη

“ἡ Κερκυραίων μάστιξ.” Epit.

10. "Ολίγον δέ έλειψε να εξαλειφθεί και το περίφημο μαντείο τής Δωδώνης, όπως και όλα τά λοιπά. Τό μαντείο τούτο ίδρυσαν, ως λέγει ό Έφορος, οί Πελασγοί, οι δέ Πελασγοί λέγεται, ότι υπήρξαν οί αρχαιότατοι εκ τών λαών, οί όποιοι έκυριάρχησαν τής Ελλάδος. Ό "Ομηρος μάλιστα λέγει: «Ζευ βασιλεϋ, Δωδωναίε, Πελασγικέ1», ό δέ Ησίοδος : «έπεσκέφθη τήν Δωδώνην καί τήν φηγόν, όπου κατοικούν οί Πελασγοί2». Περί μέν λοιπόν τών Πελασγών γένετο  εκτενής λόγος έπί τή ευκαιρία πού ώμιλήσαμεν περί τών Τυρρηνών, εδώ θά περιορισθώμεν νά όμιλήσωμεν περί της Δωδώνης. Προφανώς οί λαοί, οι όποιοι πρότερον κατοικούν πέριξ του ιερού ήσαν βάρβαροι, ώς καταφαίνεται έκ τής μαρτυρίας τού Όμηρου, και του τρόπου ζωής  των λαών τούτων, τους οποίους ούτος καλεί  άνιπτόποδας και  χαμαιεύνας1». Έάν δέ, πρέπει νά καλούμε αυτούς Έλλούς, ως θέλει ο Πίνδαρος, η' Σελλούς, ως νομίζουν ότι ονομάζονται υπό του Όμηρου, όσα αναφέρει ό "Ομηρος δεν είναι τόσον σαφή, ώστε νά άποφανθή.τις μετά βεβαιότητος περί του ζητήματος τούτου. Ό Φιλόχορος δέ ισχυρίζεται, ότι και ή περιοχή τής Δωδώνης όπως και ή  τής Ευβοίας, εκαλείτο πρότερον Ελλοπία- διότι και ό Ησίοδος2 λέγει: «υπάρχει κάποια περιοχή καλούμενη Ελλοπία μέ εύφορους αγρούς και πράσινα λιβάδια· εδώ, προς τό άκρον τής χώ­ρας, έκτίσθη πόλις καλούμενη Δωδώνη». Νομίζουν δέ, λέγει ό Απολλόδωρος, ότι τό ιερόν εκλήθη  ούτως από τα έλη πού υπάρχουν γύρω από τόν ναόν συγχρόνως δέ νομίζει, δ­τι ό Όμηρος έπρεπε νά καλέση Σελλούς και  ουχί Έλλούς τούς πέριξ του ναού λαούς, προσθέτων ότι και κάποιον πο­ταμόν ονόμασε Σελλήεντα. Όνομάζει δέ ποταμόν μέ τό ό­νομα τούτο είς τόν στίχον πού λέγει: «μακράν άπό τήν Έφύραν και άπό τόν ποταμόν Σελλήεντα3».  Ό Δημήτριος4 όμως έκ Σκήψεως (τής Τρωάδος) λέγει  ότι  δεν  πρόκειται περί τής Εφύρας τής Θεσπρωτίας, άλλα τής  Εφύρας τής Ήλιδος- διότι εκεί υπάρχει ό Σελλήεις είς δέ τούς Θεσπρωτούς και Μολοσσούς δέν υπάρχει τοιούτος ποταμός.  Όσον αφορά δέ τούς διαφόρους μύθους  περί τής δρυός και τών περιστερών και άλλων τινών τοιούτων, όπως συμβαίνει και μέ τούς Δελφούς, όλα αυτά ανάγονται μάλλον είς τήν δικαιοδοσίαν τής ποιήσεως, έν τούτοις όμως νομίζομεν ότι έχουν τήν θέσιν των και εις μίαν περιγραφήν, τήν οποίαν ήμεΐς έπιχειροϋμεν.

11. Ή Δωδώνη λοιπόν παλαιά μεν ήτο ύπό τήν έξουσίαν τών Θεσπρωτών, όπως και τό όρος Τόμαρος ή Τμάρος (διότι ονομάζεται και μέ τά δύο ονόματα), είς τούς πρόποδας του οποίου κείται το ιερόν  και οί τραγικοί δέ καί ό Πίνδαρος συχνά ονομάζουν τήν Δωδώνην  Θεσπρωτίδα, βραδύτερον δέ περιήλθεν υπό τήν έξουσίαν τών Μολοσσών. Έκ τού ονόματος δέ του Τομάρου σήμερον ισχυρίζονται ό­τι ό Όμηρος έσχημάτισε τήν λέξιν τομούρους, τήν οποίαν μετέχειρίσθη δια νά δηλώση τούς διερμηνείς τών θείων χρησμών, τούς οποίους καλεί και χαμαιεύνας και άνιπτό­ποδας· καί είς μέν τήν Όδύσσειαν5 οδτω γράφουν μερικοί εκείνα τά όποια λέγει ό Άμφίνομος, συμβουλεύων τους μνηστήρας νά μή έπιτεθοϋν κατά του Τηλεμάχου πριν ή συμβουλευθούν τόν Δία : «έάν μέν οί τόμουροι του μεγάλου Διός, επιδοκιμάσουν τήν πραξίν σας, καί εγώ ο Ιδιος θά τόν κτυπήσω καί τους άλλους θά προτρέψω εις τούτο· έάν όμως ό θεός σάς άποτρέψη, σας συμβουλεύω νά απόσχετε τής πράξεως ταύτης». Είναι λοιπόν προτιμότερον νά γράψωμεν τομούρους καί ουχί θέμιστας, διότι πουθενά είς τά ποιήμα­τα του ό ποιητής δέν καλεί τά μαντεία θέμιστας· μέ τήν όνομασίαν ταύτην δηλώνει τάς αποφάσεις, τά πολιτεύματα και τά νομοθετήματα· τόμουροι δέ συντετμημένος εϊναι οί τομαροφύλακες, δηλαδή οί φύλακες τοϋ Τομάρου. Οί μέν λοιπόν νεώτεροι μετεχειρίσθησαν τήν λέξιν τόμουροι, παρ' Όμήρω δέ απλούστερο είναι να μεταχειρισθώμεν τήν λέ­ξιν θέμιστες, δεχόμενοι μόνον, ότι ό ποιητής μετεχειρίσθη καταχρηστικώς τήν λέξιν διά νά δηλώση τάς βουλάς καί τά προστάγματα του μαντείου, ώς καί των νόμων παράδειγμα τούτου είναι ό στίχος1: «διά νά συλλέξη τάς θείας ταύτας θελήσεις, τάς οποίας έκ τής κορυφής τής υψηλής δρυός, ό Ζευς κάμνει τους ανθρώπους νά ακούσουν».

12. Κατ' αρχάς μέν λοιπόν άνδρες ήσαν οι διερμη­νεύοντες τάς θελήσεις του θεού· καί τούτο ίσως καί ό ίδιος ό ποιητής φανερώνει, διότι μεταχειρίζεται τήν λέξιν «ύποφήται», είς τήν οποίαν δύνανται νά συμπεριληφθούν καί οί προφήται- βραδύτερον δέ ώρίσθησαν τρεις γυναίκες γραϊαι πρός έκπλήρωσιν των καθηκόντων τούτων. Τούτο συνέβη, φαίνεται, κατά τήν έποχήν, κατά τήν οποίαν ή Διώνη εκλή­θη διά νά μοιράση τό ίερόν μέ τόν Δία- ό Σουΐδας όμως διηγείται άλλως τά πράγματα, άλλά είναι γνωστόν ότι ού­τος δέν διστάζει νά μεταχειρισθή μυθεύματα διά νά ευχα­ρίστηση τούς Θεσσαλούς· ούτως ισχυρίζεται, ότι τό ίερόν του Διός υπήρχε κατά πρώτον είς τήν Θεσσαλίαν είς τά πέριξ τής Σκοτούσσης μέρη τής Πελασγίας (τό τμήμα τής Θεσσαλίας, όπου ή πόλις αυτή κείται ονομάζεται ακόμη Πελασγιώτις) καί εκείθεν μετεφέρθη είς τήν Δωδώνην ή μεταφορά δέ αύτη συνωδεύθη από πολλάς γυναίκας τής χώ­ρας, των οποίων απόγονοι είναι αί σημερινοί προφήτιδες· έκ τούτου δέ εδόθη καί είς τόν Δία τό έπώνυμον τοϋ Πελα­σγικού· τήν Ιδίαν παράδοσιν ό Κινέας2 αναφέρει κατά τρό­πον ακόμη περισσότερον μυθώδη.

1. Ό Κινέας ομιλεί περί πόλεως τής Θεσσαλίας, κα­λούμενης Δωδώνης, από την οποίαν βραδύτερον μετεφέρθησαν είς τήν "Ηπειρον ή φηγός και τό μαντείο (Στέφανος ο Βυζάντιος 2 είς λέξιν Δωδώνη).

Ια Ήτο δέ πρότερον τό μαντείο περί τήν Σκοτούσσαν, πόλιν τής Πελασγιώτιδος· άλλ' επειδή έκάη ύπό τίνων τό ίερόν δένδρον, μετεφέρθη τό μαντείο είς τήν Δωδώνην κατά χρησμόν του Απόλλωνος. Έδίδοντο δέ οί χρησμοί ουχί δια λόγων, άλλά δι' ώρισμένων σημείων, όπως συμ­βαίνει και είς τήν Λιβύην μέ τό μαντεΐον τοϋ Άμμωνος· ίσως ή πτήσις των τριών περιστερών ύπέκειτο εις κάποιαν περίεργον άνωμαλίαν, και ετούτο παρατηρουσαι αί ίέρειαι προέλεγον τά μέλλοντα νά συμβούν. Λέγουν δέ επίσης, ότι κατά τήν γλώσσαν τών θεσπρωτών καί Μολοσσών αί γραΐαι εκκαλούντο πέλειαι, οί δέ γέροντες πέλειοι και ίσως αί πε­ρίφημοι πελειάδες δέν ήσαν πτηνά, άλλά γραΐαι γυναίκες τρεις επιφορτισμένοι μέ τήν περιποίησιν τοϋ ίεροϋ. (Έ-πιτ. έκδ.).

2. Είς τήν γλώσσαν τών Θεσπρωτών και Μολοσσών αί γηραιαι γυναίκες καλούνται πέλειαι, οί δέ γέροντες πέλειοι, όπως και είς τήν γλώσσαν τών Μακεδόνων πελιγόνας καλουσιν ώς τόσον εκείνοι τους άρχοντας των, όπως οί Λακεδαιμόνιοι και Μασσαλιώται καλοϋσι τούς ιδικούς των γέροντας· λοιπόν έκ τούτου λέγουσιν, ότι προήλθεν ό μύθος τών περιστερών ή πελειών της Δωδωναίας δρυός.

Ε. (Έπιτ. Βατ).

3. Λέγουν συνήθως δι' 'ένα φλύαρον: «είναι τό χάλκινον σκεύος τής Δωδώνης». Ιδού ποία είναι ή προέλευσις τής παροιμίας ταύτης. 'Υπήρχεν είς τό ίερόν τής Δωδώνης χαλκίνη χύτρα, αφιερωμένη ύπό τών Κερκυραίων και χρη­σιμεύουσα ώς ύπόβαθρον εις χάλκινον ανδριάντα, ό όποιος έκράτει μάστιγα χαλκίνην ή δέ μάστιξ άπετελεΐτο άπό τρεις άλύσεις, άπό τάς οποίας έκρέμαντο αστράγαλοι (μικρά όστα), τά όποια πλήττοντα συνεχώς τήν χαλκίνην χύτραν, οσάκις έκινούντο ύπό τού άνεμου, παρήγον συνεχείς ήχους, έως ό­του ό μετρών τόν ήχον άπό τής αρχής μέχρι του τέλους αύτοϋ, νά φθάση μετρών τόν αριθμόν τετρακόσια· διά τούτο ελέχθη και ή παροιμία «ή Κερκυραίων μάστιξ». (Έπιτ.).

Μυθολογικά σχόλια του Νόννου

Εἰκοστή ἐστιν ἱστορία ἡ κατὰ τοὺς ἀνιπτόποδας καὶ
χαμαιεύνας. ἔστι δὲ αὕτη.

 Παρ' Ὁμήρῳ τῷ ποιητῇ Σελλοὶ ἔθνος Δωδωναίων. ἐκ τούτων

ἱερεῖς τῆς φηγοῦ προεβάλλοντο. ἐν ταύτῃ δὲ τῇ φηγῷ μαντεῖον

ἦν τοῦ Διός, ἡ καλουμένη Δωδωναία δρῦς. οὗτοι οὖν οἱ ἱερεῖς,

οἷα θεοῦ ὄντες θεραπευταὶ ἁγνεύοντες, οὔτε ἐλούοντο οὔτε ἐν

κλίνῃ ἐκάθευδον, ἀλλὰ χαμαί, ὥς φησιν ὁ ποιητὴς ἐν τούτῳ τῷ

ἔπει·

    ... ἀμφὶ δὲ Σελλοί

  σοι ναίουσ' ὑποφῆται, ἀνιπτόποδες, χαμαιεῦναι.  

Υποφήτης = ερμηνευτής των χρησμών , μάντης, προφήτης, ιερέας, χρησμολόγος, ποιητής

Υποφήτις = ιέρεια, προφήτισσα

Χαμαιευνάς = αυτή που πλαγιάζει κάτω στην γή

Ανιπτό­πους = βρωμοπόδαρος, αυτός που έχει άπλυτα πόδια

Δωδεκάτη ἐστὶν ἱστορία ἡ περὶ τῆς Δωδωναίας δρυός.

 Ἡ Δωδώνη πόλις ἐστὶ περὶ τὴν παλαιὰν Ἤπειρον. ἐν ταύτῃ

ἦν δρῦς, ἐν ᾗ ἐλέγετο ὁ Ζεὺς ἐπισκιάζειν καὶ μαντείαν διδόναι

τοῖς χρῄζουσι μαντείας. ἐξ αὐτῆς τῆς δρυὸς κινήματά τινα

μαντικὰ ἐξηχούμενα.   

Τρισκαιδεκάτη ἐστὶν ἱστορία ἡ περὶ τοῦ τρίποδος τοῦ Δελφι-

κοῦ.

 Δελφοὶ πόλις τῆς Φωκίδος, Φωκὶς δὲ ἐπαρχία τῆς Ἑλλάδος.

ἐν τούτοις τοῖς Δελφοῖς ἦν ἱερὸν τοῦ Ἀπόλλωνος, ἐν ᾧ ἦν ἡ

Πυθώ, ἐν ᾧ ἵστατο ὁ τρίπους ὁ χαλκοῦς, ἐξ οὗ χαλκοῦ τρίποδος

ἡ μαντεία ἐξεφέρετο. ἐπάνω γὰρ τοῦ τρίποδος ἦν τις φιάλη ἐν ᾗ

αἱ ψῆφοι αἱ μαντικαὶ ἥλλοντο καὶ ἐπήδων ἡνίκα ὁ Ἀπόλλων

τὴν μαντείαν ἐξέφερεν. τρίπους δὲ ἦν διὰ τοῦτο, διὰ τὸ τὴν

μαντείαν κατὰ τοὺς τρεῖς χρόνους μαντεύειν. ἡ γὰρ ὄντως

μαντικὴ λέγει καὶ περὶ τῶν παρῳχημένων καὶ περὶ τῶν

ἐνεστώτων καὶ περὶ τῶν μελλόντων.  

Τεσσαρεσκαιδεκάτη ἐστὶν ἱστορία ἡ περὶ τῆς Κασταλίας.

 Ἕστι δὲ αὕτη πηγὴ περὶ τὴν Ἀντιόχειαν ἐν ᾗ ὁ Ἀπόλλων

ἐφορεύει. ἐν ᾗ πηγῇ μαντεία τις ἐξεφέρετο κατὰ τὴν τοιάνδε

ἐκροὴν τοῦ ὕδατος, οὐ κατὰ φωνήν. οὐ γὰρ φωνή τις ἐξηχεῖτο,

ἀλλ' ἁπλῶς ἤχου τινὸς καὶ πνεύματος ἀναδιδομένου καὶ

ἐκροῆς, πρὸς ἅ τινες ἱστάμενοι καὶ νοοῦντες τὰ σύμβολα ταῦτα

ἔλεγον τὰ μέλλοντα.

Chrysippus Phil., Fragmenta logica et physica
Fragment 101, line 7

                                    aud. debeat p. 31ε. δεῖ δὲ
μηδὲ τῶν ὀνομάτων ἀμελῶς ἀκούειν, ἀλλὰ τὴν μὲν Κλεάνθους
παιδιὰν παραιτεῖσθαι· κατειρωνεύεται γὰρ ἔστιν ὅτε προσποιούμενος
ἐξηγεῖσθαι τὸ
 ’Ζεῦ πάτερ Ἴδηθεν μεδέων’ (Γ 320)
καὶ τὸ   ’Ζεῦ ἄνα Δωδωναῖε’ (Π 233)
κελεύων ἀναγιγνώσκειν ὑφ' ἕν, ὡς τὸν ἐκ τῆς γῆς ἀναθυμιώμενον
ἀέρα διὰ τὴν ἀνάδοσιν ἀναδωδωναῖον ὄντα.

Cleanthes Phil., Testimonia et fragmenta
Fragment 535, line 11

Schol. BL Hom. Π 233
  Ζεῦ ἄνα Δωδωναῖε]
τινὲς δὲ ἀναδωδωναῖε ὑφ' ἓν παρὰ τὴν ἀνάδοσιν τῶν ἀγαθῶν.

Αναδίδωμι  = Αναδίδω, αναδίνω, αποπνεύω, αναπέμπω, αναφύω, προσφέρω, δίνω, διανέμω, διαμοιράζω, παρέρχομαι, αναβιβάζω, επιστρέφω

Αναδαίομαι = μοιράζομαι, διανέμομαι

Το Δωδωναίε από το αναδίδωμι  από την ανάδοση (ανάπτυξη, εμφάνιση, διανομή)  των αγαθών

Eustathius Philol., Scr. Eccl., Commentarii ad Homeri Iliadem
Volume 3, page 843, line 16

οἱ δ' αὐτοὶ φυσιολογικῶς ἅμα καὶ ἀντιθετικῶς καὶ τὰ ἑξῆς συμβιβάζοντές
φασι «Ζεῦ ἄνα Δωδωναῖε», τουτέστιν αἰθέριε καὶ περίγειε.

Αιθέριος = ενάερος, άυλος, αφρόπλαστος, διάφανος, λεπτός, ουράνιος

Περίγειος = ο περί την γή, που περιβάλλει τη γή, που βρίσκεται σε πιο κοντινό σημείο στη γή

Συνεχίζεται